TÜBİTAK Liselerarası Bilgisayar Proje Yarışması Kılavuzu

• Proje konusu: Neler proje olabilir neler olamaz?
• Proje önerisi nasıl kaleme alınır?
• Proje nasıl gerçekleştirilir?
• Proje nasıl sunulur, raporu nasıl kaleme alınır?

Proje konusu: Neler proje olabilir, neler olamaz?

1. Algoritmalar ve Veri Yapıları
2. Programlama Dilleri
3. Mimari
4. Nümerik ve Sembolik Hesaplama
5. İşletim Sistemleri
6. Bilgi Yönetimi
7. Grafik, Görüntüleme ve Çokluortam
8. Akıllı Sistemler
9. Ağ-eksenel Bilişim

• Bir bilgisayar projesinin bunlardan bir veya birkaçı ile doğrudan ilgili olması beklenir.  Lise düzeyinde birikimi olan yarışmacıların projelerini bu alanların uygulama konularında seçmeleri akılcı olacaktır. Yani projelerin sonuçlarının, teorik bir çıkarımdan ziyade, bir yazılım olması normal beklenendir.  Bir kısıt olmamakla birlikte bu düzeydeki proje yarışmaları için, yukarıdaki alanlardan (7), (8), (1), (4) ve (6) yönelinebilecek alanlardır.
• Projelerde özgünlük en önemli kriterlerden birisidir. Bu, yukarıda belirtilmiş Bilgisayar Bilimi alan bilgilerinin kendisinde bir özgünlük olabildiği gibi uygulamaya taşımaya ilişkin bir özgünlük de olabilir. Projenin özgünlüğünün neresinde bulunduğu, alan bilgisinden uygulama alanına doğru kaydıkça, proje, yarışma değerinden kayıba uğrayacaktır. Diğer bir deyişle projenizin uygulama konusu özgün, ancak  gerçekleştirme biçimi ilk akla gelecek yöntemle ise projenin bu yarışma bağlamında kıymetinden söz edilemez.
• Salt yazılım araçlarının hünerli kullanımına dayalı projeler değerli sayılmazlar. Buna en iyi örnek web sayfası oluşturmalardır: konu ne kadar özgün, tasarım ne kadar estetik ve kullanışlı olsa da herhangi bir web sayfası tasarımı değerli bir proje olamayacaktır.  Ancak, örneğin belirli bir amaca yönelik, java applet oluşturulması, değerli olabilecektir. Ancak, buradaki değerin ölçütü, o appletin yazımında kullanılan Algoritma ve Veri Yapısı bağlamındaki özgünlüktür.
• Sanılanın aksine, elektronik herhangi bir işlevin içine bilgisayarın katılması, (örneğin bir kumandanın bilgisayar aracılığı ile yapılması) bu işi bilgisayar yarışma projesi yapmaya yeterli değildir.  Bu durumlarda bilgisayarın katkı verdiği işlevin bütünü değerlendirilmeyecek, yalnızca bilgisayar tarafındaki yazılım, yukarıda belirtilmiş çerçevede değerlendirilecektir. Örnek vermek gerekirse, çok büyük emeklerle tasarlanmış ve gerçekleştirilmiş bir elektro-mekanik kol mekanizması bilgisayarla kontrol ediliyor ise, ve fakat bu kontrol, menülü basit bir program aracılığı ile, bilgisayarın (örneğin paralel) port'undan bir düzine işaretin yollanması ile gerçekleşiyor ise bu proje  değerli addedilmeyecektir. Çünkü bilgisayar tarafında yapılmış işin bir özgünlüğü yoktur, emek bakımından değerlendirildiğinde bile bir iki saatlik bir programlamadır. Öte yandan, çok basit çizgilerle oluşturulmuş, sanal dünyadaki bir robot kolun hareketlerini akıllı kararlarla (örneğin etrafta ne olduğunu bilerek, hareket ve yer kısıtlarını göz önünde bulundurarak) yaptırabilecek bir (Yapay Zeka) programı  değerli kabul edilecektir.

Proje önerisi nasıl kaleme alınır?

• Proje önerisinde, önerilen işin güncelliği, yararlılığı, topluma katkısı vb. boyutlarını aşırı irdelemenin anlamı yoktur.  Bunun bir kompozisyon yarışması değil bir  Bilgisayar proje yarışması olduğunu, jürinin bu konularda yaygın bilgisinin zaten var olduğunu, unutmayınız. Ayrıca proje adlandırmasında, konu betimlemesinde alçak gönüllü olunuz.

 
• Proje önerisinde:

 
• Amaç
• Durum
• Yöntem

 
başlıkları altında projenin neyi amaçladığını, ülkemizde/Dünyadaki bu konu ile ilgili durumun ne olduğunu (benzer ürünlerin ne olduğunu) sizin amaçladığınızın farklılığını/benzerliğini, projenin gerçekleştirilmesi  için hangi yöntem(ler)in kullanılmasının tasarlandığını, bunun nedenlerini,  hangi yazılım ortamının kullanılacağını belirtiniz.
Ayrıca
 
• Kaynakça


başlığı altında konunuzla doğrudan ilintili hangi bilgi kaynaklarına eriştiğinizi belirtiniz. (Bu WWW bilgisi de içerebilir).
 

• Zamanlama


Başlığı altında projenizi gerçekleştirme aşamalarına bölünüz ve her bir aşama için tahmini ancak gerçekçi bir süre veriniz. (Bunun size de yararı olacaktır).
 

Proje nasıl gerçekleştirilir?

• Projenizle ilgili derinlemesine ön araştırma yapınız. Günümüzde bilimsel etkinlikte bulunmanın ön koşulu önceki çalışmaları enine boyuna bilmektir. Bunun için kütüphaneler ve uzman kişiler iyi birer kaynak iseler de, ne yazık ki, erişilebilirlikleri azdır. WWW bu gereksinimi en iyi giderebilceğiniz ortamdır. Arama motorlarını, bu amaç için, kullanınız. Bilgisayar Biliminin çesitli konularındaki ders notları WWW de bulunabilmektedir. Bunlar başlangıç için çok uygundur.
• Kullanacağınız Bilgisayar Bilimsel yöntem(ler)i, programlama ortamınızın gerçeklerini (İşlemci hızı ve yeteneği/Hafıza sığası/Problemin doğasından gelen zaman kısıtları) göz önünde bulundurarak irdeleyiniz. Pek çok yöntem bu bakımlardan elenmeye mahkumdur.
• Program kütüphanelerinin kullanımı dışında yabancı kod kullanmayınız. Jüri üyeleri özgün olmayışı çok çabuk fark etmektedirler. Bu tür çalıntı projeler doğrudan değerlendirme dışı bırakılmaktadır. Kullandığınız ve size ait olmayan herşeyi dürüstlükle beyan ediniz. Bu size birşey kaybettirmeyecektir.
• Uygulama dili olarak yetersiz bir dil seçmeyiniz. Bu bakımdan size önerimiz Görüntü İşlemleme; Örüntü Tanıma; Ses işlemleme; Matematiksel hesap; Alt Düzey Programlama; Derleyici/Çevirici yazımı ağırlıklı projeler için C veya Pascal seçmenizdir. Eğer bunların ikisini de yeni öğrenecek iseniz seçiminizi C den yana yapın. Görüntü işleme ile ilgili OpenGL uygulama ortamının (kütüphanesinin) varlığına dikkat çekmek isteriz. WEB tabanlı, hareketli görüntüye yönelik işler için Java dilini tercih edebilirsiniz. Bu dildeki uygulamaların yavaş olacağını ve C deki kadar programlama özgürlüğünüzün olmayacağını hesaba katmalısınız. Lüzumsuz yere Nesnel-Yönelimli (Object-Oriented) programlama yapmanıza gerek yoktur. Bu paradigma kodun tekrar kullanımı söz konusu olacak ise anlamlıdır.  Ufak uygulamalar (Birkaç bin satır) için getirecekleri ile götürecekleri (ek programlama yükü) iyi hesaplanmalıdır.  Saf (pure) Yapay Zeka uygulamaları için (teorem ispatlama, zeka oyunları, doğal dil işlemleme, gibi) Lisp veya Prolog uygun dillerdir, ancak hız sizin için önemli bir bileşen ise ve fazla kod yazmanın getireceği sıkıntıları göğüslemeye hazırsanız, seçiminiz C veya Pascal yönünde de olabilir.
• Projenizin alt bölümlere bölünüz. Bilgisayar başına oturmadan önce  detaylı bir tasarım yapınız. Çoğunluk amatör yazılımcı tasarım evresi ile kodlama (yani programı bilgisayarda yazma) evresini birleştirir, karıştırır. Bu ise tasarımın sağlıksız gelişmesine, geri dönülmesi zor hatalara yol açar.  Veri yapısının teknik ayrıntıları, hangi amaçla hangi fonksiyonların yazılacağı, ekran tasarımları hep tasarım aşamasında saptamanız gereken şeylerdir.
• Program yazım usullerine (teamül) uyunuz:
• Fonksiyonlara ve global değışkenlere anlaşılabilir isimler veriniz.
• Global değişkenlerin ilk karakterini büyük harfle yazınız, yerel değişkenler için küçük harf  kullanınız, macro'ları hep büyük harflerden oluşturunuz.
• Fonksiyonel programlama yapınız. Bu, goto yapılarını çok azda  tutmanız  (tercihan hiç kullanmamanız)demektir, Ayrıca çok zorunlu olmadıkça global değişken kullanımından kaçınmak da bu usulün bir gereğidir.
• Prototip kullanınız.
• Adlandırılmış sabitler (macro, constant) kullanınız.
• Hizalama (intendation) kurallarına uyunuz.
• Programınızın önemli yerlerine açıklamalar (comment) koyunuz.
Yazım usulleri için WWW de kaynak bulabilirsiniz. C türevi diller  için iyi bir kaynağa bu linkten erişebilirsiniz.
• Yazdıklarınızı aşama aşama test ediniz. Alt birimlerinin çok sağlıklı çalıştığı saptanmamış programlardaki bozuklukların nedenini saptamak saman yığınında iğne aramaya benzer. Her zaman tekrarlamayan ancak  bazen oluşan hatalara göz yummayınız. Programınızı hep aynı verilerle sınamayınız. Hatta önerimiz, arkadaşlarınıza kulllanım kurallarını anlatıp onların programınızı dilediklerince denemelerini sağlamanızdır. Profesyonel proje gerçekleştirilmelerinde testi yapan kişiler kesinlikle programı yazan kişilerden olmaz.

Proje nasıl sunulur, raporu nasıl kaleme alınır?

Projenin en önemli ürünü,  şüphesiz yazılımın kendisidir.  Ancak bu projelerin bilimsel çalışmalara bir adım oluşturması beklenmektedir. Bilimsel etkinliklerde en önemli usullerden birisi de tarafsız bakış açısı ile yönlenmemiş bir irdelemenin yapılmasıdır.  Bu irdeleme, dürüstlükle

• benzer çalışmaların ne olduğunu,
• sizin çalışmanızın farklılığını,
• çalışmanızın sınırlarını (neleri yapıp neleri yapamayacağını)
• üstün ve zayıf yanlarını

 
ortaya koyar.  Bu bağlamdaki bir kıyaslamanın bilimsel yöntem ve ölçütlerle yapılması gereklidir. Bu da çoğunlukla istatistiksel yöntemler kullanarak proje ürününün performansını göstermekle yapılır.  Kıyaslanacak bir çalışmanın elde olmaması durumunda bile performansın, çeşitli girdi alternatifleri için, nitel ve nicel boyutlarda kağıda dökülmesi beklenir.  Bir proje raporunda, proje önerisinde belirtilmiş ana başlıkların nasıl gerçekleşmiş olduğu açıklanır. Yani proje raporunda:
 
• Amaç
• Durum
• Yöntem
• Gerçekleştirme bilgisi (örneğin hangi yazılım araçlarının kullanıldığı, nasıl bir veri yapısı tasarlandığı gibi)
• Sonuç
• İrdeleme
• Kaynakça|

 
ana başlıklarının olması beklenir.
 
• Proje raporunuzun içeriği, vebilimselliği, görünüşünden çok daha önemlidir. Bu bakımdan enerjinizi renklendirilmiş ve süslenmiş başlıklara, konu ile uzaktan ilgili şekilciklere, edebi ifadelere  harcamayınız.
• Değerlendirme jürisine projenizi sözlü olarak sunma aşamasında, projenizin

 
• Amacını
• Kullandığınız bilimsel yöntemi
• Performansını

 
özetleyiniz. Diğer ayrıntıları, jüri gerek gördükçe size soracaktır.